Święto Pesach

Świętem Wiosennego Wyzwolenia  - Święto Pesach, zwane też Świętem Przaśników (niekwaszonego chleba), w 2012 roku będzie trwać w dniach 7-14 kwietnia miesiąca nisan (marzec-kwiecień). Jest ono po Szabasie pierwszym świętem nakazanym w Biblii. Trwa w Izraelu siedem, a w Diasporze osiem dni:-  „ Przez siedem dni będziecie pożywać chleb niekwaszony, pierwszego dnia obchodzić będziecie Święto i dnia siódmego obchodzić macie Święto, żadnego dzieła pracy nie będziecie wykonywać.” Obchodzone jest na pamiątkę ocalenia Izraelitów z niewoli egipskiej, skąd wyprowadził ich Mojżesz. Pesach dlatego nazywa się Świętem niekwaszonego chleba, że Żydzi tak szybko opuszczali Egipt, że nie zdążyli przygotować chleba na czekającą ich wędrówkę. W drodze z niekwaszonego ciasta piekli placki, stąd też tradycja spożywania macy w czasie Święta Paschy.

Święto Pesach kobiety żydowskie przygotowują niezwykle starannie. Spełniając obowiązek religijny dokładnie sprzątają całe mieszkanie, wszystkie zakamarki, tak aby nie pozostała żadna okruszyna czy pył. Według nauki rabinackiej w domu żydowskim nie może być wówczas kwasu. Przygotowuje się godnie z nakazami (koszernie) potrawy na ucztę pesachową. Nazywa się ją także sederową (hebr. porządek), bowiem przebiega ona według ustalonego od dawna porządku. Przy suto zastawionym stole zasiada cała rodzina, a najstarszy mężczyzna rodu ubrany w białą szatę, tzw. „pośmiertną”, w pozycji półleżącej na fotelu odczytuje Hagadę paschalną, która trwa do północy, a czasem i dłużej. Zawiera ona błogosławieństwo i długą opowieść o Mojżeszu, który uciemiężony lud Izraela wyprowadził z niewoli egipskiej do Ziemi Obiecanej. Na każdym stole wieczerzy sederowej znajdują się, nakazane przepisami, naczynia i potrawy. Centralne miejsce na stole zajmuje zawsze największy puchar wypełniony po brzegi winem, przeznaczony dla proroka Eliasza, który zapewnia zbawienie, a w tę noc odwiedza – według wierzeń Żydów – wszystkie domy i zostawia błogosławieństwo. Na stole muszą znajdować się trzy mace, które wkłada się do okrągłej, specjalnie wyhaftowanej torebki, lub do okrągłego metalowego pojemnika z przegródkami. Mace te symbolizują dawne warstwy społeczne u Żydów. W czasie uczty spożywa się symboliczne potrawy ze specjalnie do tego celu przeznaczonych naczyń, podzielonych na sześć części. Potrawy symbolizują ciężkie przeżycia Żydów w niewoli egipskiej. I tak dla przykładu kawałek zieleniny (natka pietruszki lub sałata) zmoczony w słonej wodzie przypomina łzy przelane w niewoli; chrzan – gorycz i udrękę; papka z utartego jabłka i bakalii kolorem ma przypominać dni, gdy przodkowie Żydów wyrabiali glinę na cegły, z których wznoszono budowle egipskie; pieczone jajko w skorupie miało oznaczać – jako symbol odradzającego się życia – obronę przed wyniszczeniem narodu żydowskiego w Egipcie.

Należało do zwyczaju, aby najmłodszy chłopiec w rodzinie zadawał czytającemu Hagadę cztery, przygotowane uprzednio pytania. Zgodnie z tradycją starsi chowali macę, a dzieci szukały jej, a po odnalezieniu dostawały nagrodę. Przystrajanie stołu na wieczerzę sederową zależało oczywiście od zamożności rodzin. Puchar przeznaczony dla proroka Eliasza był zawsze najpiękniejszy, wykonany często ze srebra, kryształu lub szkła i zawsze bogato zdobiony. Wyróżniał się zarówno rozmiarami, wyszukanym kształtem, jak i wysokością. Niestety w polskich zbiorach zachowało się niewiele takich pucharów. Najznakomitsze z nich to: szklany z 1. połowy XIX w., którego czarę zdobi ornament tzw. „sucharkowy” uzyskany przez zmatowienie szkła oraz drugi, wysoki z barwionego, rżniętego kryształu, pochodzący z XIX w., przechowywane w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie.

Torebka na macę była przeważnie prezentem dziewczyny dla jej narzeczonego. Wykonywano je z jasnego materiału – jedwabiu, atłasu, brokatu lub pluszu. Okrągłe, zdobione haftem o centralnej kompozycji, zachowały się także w nielicznych egzemplarzach w Polsce, przeważnie z okresu dwudziestolecia międzywojennego; w Muzeum Żydowskim w Pradze znajdują się wcześniejsze, bo z XVIII w.

W zamożnych rodzinach żydowskich w czasie uczty sederowej używano też dużych rozmiarów, okrągłych talerzy, zwanych sederowymi, których średnica dochodziła do 50 centymetrów. Najstarsze talerze tego rodzaju – to piękne, majolikowe talerze włoskie z XVI w. z barwnymi scenami rodzajowymi na szerokim otoku. Należą one do unikatów w zbiorach światowych (Praga, Budapeszt, Jerozolima).

Jak pamiętamy, druga połowa XIX w. to epoka eklektyzmu, w której z umiłowaniem wskrzeszano style minionych okresów. To samo zjawisko zauważamy w przedmiotach, naczyniach kultowych i obrzędowych, należących do kultury żydowskiej. Właśnie w tym okresie wykonywano we Włoszech barwne majolikowe misy sederowe, prawie identyczne z szesnastowiecznymi.

W Polsce fajansowe naczynia sederowe, takie jak: misy, pojemniki na mace z sześcioma płytkimi miseczkami na pokrywach, następnie talerze, kubki, dzbanki, małe talerzyki, a nawet proste w kształtach lampki chanukowe, produkowano w fabryce w Lubyczy Królewskiej, założonej ok. 1840 roku, której kolejnymi właścicielami byli Żydzi. Duży zespół tych oryginalnych żydowskich wyrobów znajdował się w zbiorach lwowskiego kolekcjonera, Maksymiliana Goldsteina. Najcenniejsze zabytki zostały zrabowane przez hitlerowców, część z nich ocalała, m.in. fajanse z Lubyczy Królewskiej, które znajdują się we Lwowie. Obecnie do rzadko spotykanych zabytków należą metalowe talerze na ucztę sederową. Jednym z ciekawszych przykładów jest duży talerz sederowy pokryty rytym ornamentem, z sześcioma zaznaczonymi w polu środkowym miejscami na symboliczne potrawy; przechowywany w zbiorach Żydowskiego Instytutu Historycznego w Warszawie. Stoły w czasie uczty pesachowej oświetlano często wieloramiennymi świecznikami. Nie wykształciły się jednak żadne specjalne typy świeczników, charakterystycznych wyłącznie dla tego święta.


SPIS ILUSTRACJI (zdjęcia prezentowane w zakładce „galeria”)

  1. 1. Srebrne naczynie na macę, XVIII w.
  2. 2. Torebka na macę, haftowana, koniec XIX w.
  3. 3. Fajansowe naczynie sederowe z pojemnikami na mace i miseczkami na rytualne, paschalne potrawy, Potylicz, Polska, 1904 r.
  4. 4. Puchar proroka Eliasza, 1855 r., zbiory Gieldzińskiego.
  5. 5. Srebrne naczynie na macę.
  6. 6. Naczynie ceramiczne na symboliczne potrawy sederowe, Polska, przed 1939 r.
  7. 7. Uczta sederowa.
  8. 8. Puchar proroka Eliasza, najstarszy zachowany w Polsce, poł. XVII w.
  9. 9. Klamra do pasa dla najstarszego mężczyzny z rodu, XVIII/XIX w.
  10. 10.Świecznik na stół sederowy.
  11. 11.Świecznik na stół sederowy.

Dr Izabella Rejduch-Samkowa


 

Generated in 0.065376 seconds by CMS Made Simple using 30 SQL queries and 5101624 bytes of memory (peak memory usage was 5751128)

Debug: (0.00073800000000002) - (usage: 462464) - (peak: 464336)
loading smarty
Debug: (0.00087999999999999) - (usage: 538856) - (peak: 540392)
loading adodb
Debug: (0.00097999999999998) - (usage: 570888) - (peak: 573536)
loading page functions
Debug: (0.001077) - (usage: 578192) - (peak: 589976)
loading content functions
Debug: (0.001198) - (usage: 656112) - (peak: 658776)
loading translation functions
Debug: (0.001258) - (usage: 658824) - (peak: 675568)
loading events functions
Debug: (0.0012990000000001) - (usage: 667088) - (peak: 678000)
loading php4 entity decode functions
Debug: (0.001396) - (usage: 672320) - (peak: 686056)
done loading files
Debug: (0.005035) - (usage: 1032008) - (peak: 1043040)
(mysql): SET NAMES 'utf8'
Debug: (0.006053) - (usage: 1060496) - (peak: 1067840)
(mysql): SELECT sitepref_name, sitepref_value from cms_siteprefs
Debug: (0.007327) - (usage: 1123920) - (peak: 1152824)
(mysql): SELECT * FROM cms_userplugins
Debug display of 'Load Content Operations':(0.007668) - (usage: 1166560) - (peak: 1196184)
Debug display of 'End Load Content Operations':(0.008125) - (usage: 1341288) - (peak: 1364128)
Debug: (0.009977) - (usage: 1344624) - (peak: 1380744)
(mysql): SELECT content_id,page_url FROM cms_content
                   WHERE active = 1 AND default_content = 0 AND page_url != ''
Debug display of 'Loading Modules':(0.010019) - (usage: 1342256) - (peak: 1384424)
Debug: (0.011006) - (usage: 1511864) - (peak: 1530720)
(mysql): SELECT * FROM cms_modules WHERE admin_only = 0 AND active = 1 ORDER by module_name
Debug display of 'Instantiate: CMSMailer':(0.011258) - (usage: 1636032) - (peak: 1651144)
Debug display of 'Instantiate: FileManager':(0.013089) - (usage: 1928256) - (peak: 1947488)
Debug display of 'Instantiate: FormBuilder':(0.013323) - (usage: 2050112) - (peak: 2068080)
Debug display of 'Instantiate: Gallery':(0.015165) - (usage: 2518712) - (peak: 2665544)
Debug display of 'Instantiate: MenuManager':(0.016109) - (usage: 2685760) - (peak: 2806048)
Debug display of 'Instantiate: News':(0.016698) - (usage: 2824512) - (peak: 2930680)
Debug: (0.018687) - (usage: 2837096) - (peak: 2947400)
(mysql): SELECT news_id,news_url FROM cms_module_news
                           WHERE status = 'published' AND news_url != '' AND ( IFNULL(start_time, '1970-01-01 01:00:01')  < NOW()) AND (( IFNULL(end_time, '1970-01-01 01:00:01')  = '1970-01-01 01:00:01') OR (end_time > NOW())) ORDER BY news_date DESC
Debug: (0.01937) - (usage: 2835184) - (peak: 2962584)
(mysql): SELECT content_id FROM cms_content WHERE default_content = 1 LIMIT  1
Debug display of 'Instantiate: Printing':(0.020449) - (usage: 3015936) - (peak: 3107512)
Debug display of 'Instantiate: TinyMCE':(0.021023) - (usage: 3145632) - (peak: 3226832)
Debug display of 'End of include':(0.02113) - (usage: 3140072) - (peak: 3243552)
Debug: (0.022249) - (usage: 3186152) - (peak: 3265960)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_alias = 'pesach' AND active = 1 LIMIT  1
Debug: (0.022722) - (usage: 3283344) - (peak: 3349160)
load from data is loading properties
Debug: (0.023458) - (usage: 3290920) - (peak: 3365944)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '83'
Debug: (0.024451) - (usage: 3340624) - (peak: 3405864)
(mysql): SELECT template_id, template_name, template_content, stylesheet, encoding, active, default_template, modified_date FROM cms_templates WHERE template_id = '23' LIMIT  1
Debug: (0.02592) - (usage: 3886528) - (peak: 3940048)
(mysql): SELECT eh.tag_name, eh.module_name, e.originator, e.event_name, eh.handler_order, eh.handler_id, eh.removable FROM cms_event_handlers eh
        INNER JOIN cms_events e ON e.event_id = eh.event_id
        ORDER BY eh.handler_order ASC
Debug display of 'Start Loading Hierarchy Manager':(0.03134) - (usage: 3878960) - (peak: 4176848)
Debug display of 'starting tree':(0.031367) - (usage: 3879928) - (peak: 4176848)
Debug: (0.031991) - (usage: 3882848) - (peak: 4176848)
(mysql): SELECT UNIX_TIMESTAMP(modified_date) FROM cms_content ORDER BY modified_date DESC LIMIT  1
Debug: (0.032061) - (usage: 3880912) - (peak: 4176848)
file needs loading
Debug display of 'ending tree':(0.032322) - (usage: 3963256) - (peak: 4176848)
Debug display of 'End Loading Hierarchy Manager':(0.032336) - (usage: 3956888) - (peak: 4176848)
Debug: (0.033229) - (usage: 3976400) - (peak: 4176848)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (15,34,56,19,60,24,57) ORDER BY hierarchy
Debug display of 'Start of Menu Manager Display':(0.033987) - (usage: 4223936) - (peak: 4330288)
Debug: (0.035016) - (usage: 4251824) - (peak: 4346688)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (79,119,81,65,64,67,66,68,94) ORDER BY hierarchy
Debug: (0.03646) - (usage: 4556672) - (peak: 4664208)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (62,103,71,72,73,75,74,101,106) ORDER BY hierarchy
Debug: (0.03776) - (usage: 4857856) - (peak: 4965152)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (76,78,77) ORDER BY hierarchy
Debug: (0.038616) - (usage: 4961552) - (peak: 5044136)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (109,82) ORDER BY hierarchy
Debug: (0.039371) - (usage: 5031704) - (peak: 5108272)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (88) ORDER BY hierarchy
Debug display of 'End of Menu Manager Display':(0.045293) - (usage: 5075536) - (peak: 5390664)
Debug: (0.045387) - (usage: 5071808) - (peak: 5390664)
start global_content_get_template
Debug: (0.046197) - (usage: 5113208) - (peak: 5390664)
(mysql): SELECT htmlblob_id, htmlblob_name, html, owner, use_wysiwyg, description, modified_date FROM cms_htmlblobs WHERE htmlblob_name = 'foto' LIMIT  1
Debug: (0.046282) - (usage: 5109648) - (peak: 5390664)
end global_content_get_template
Debug: (0.046306) - (usage: 5110168) - (peak: 5390664)
start global_content_get_timestamp
Debug: (0.046321) - (usage: 5110440) - (peak: 5390664)
end global_content_get_timestamp
Debug display of 'Start of Menu Manager Display':(0.046907) - (usage: 5112960) - (peak: 5390664)
Debug: (0.047537) - (usage: 5120920) - (peak: 5390664)
(mysql): SELECT content_id FROM cms_content WHERE hierarchy = '00004' LIMIT  1
Debug: (0.048262) - (usage: 5129408) - (peak: 5390664)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '76'
Debug: (0.048927) - (usage: 5134416) - (peak: 5390664)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '78'
Debug: (0.049767) - (usage: 5143504) - (peak: 5390664)
(mysql): SELECT * FROM cms_content WHERE content_id IN (84,104,105,108,110) ORDER BY hierarchy
Debug: (0.050743) - (usage: 5308168) - (peak: 5410896)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '77'
Debug: (0.051541) - (usage: 5325792) - (peak: 5433992)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '84'
Debug: (0.052282) - (usage: 5346440) - (peak: 5441296)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '104'
Debug: (0.052952) - (usage: 5354416) - (peak: 5457328)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '105'
Debug: (0.053705) - (usage: 5364664) - (peak: 5465600)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '108'
Debug: (0.054692) - (usage: 5402352) - (peak: 5515168)
(mysql): SELECT * FROM cms_content_props WHERE content_id = '110'
Debug display of 'End of Menu Manager Display':(0.058874) - (usage: 5398544) - (peak: 5715664)
Debug: (0.064677) - (usage: 5413936) - (peak: 5751128)
(mysql): SELECT DISTINCT A.css_id,A.media_type,B.assoc_order 
                      FROM cms_css A, cms_css_assoc B
                     WHERE A.css_id = B.assoc_css_id
                       AND B.assoc_type = 'template'
                       AND B.assoc_to_id = '23'
                     ORDER BY B.assoc_order
Debug: (0.065205) - (usage: 5391584) - (peak: 5751128)
calling module TinyMCE from event ContentPostRender
Debug: (0.065281) - (usage: 5393224) - (peak: 5751128)
calling module Gallery from event ContentPostRender